Mensen die in de nachtdienst werken, lopen meer risico op hart- en vaatziekten, diabetes, stressverschijnselen en slaap- en concentratieproblemen. Dat blijkt onder meer uit een rapport van de gezondheidsraad van oktober 2017. De Intensive Care (IC) van het Jeroen Bosch Ziekenhuis (JBZ) is daarom gestart met het project ‘Fit door de nacht’. Doel van dit project is het zoveel mogelijk inperken van de nadelige gezondheidseffecten van nachtwerk. ‘Medewerkers voelen zich een stuk beter’.

Maatregelen tegen negatieve invloed nachtwerk

Het JBZ heeft in september 2018 een pilot afgerond, waarin het een uniek pakket aan maatregelen heeft ingezet. Deze maatregelen, die mede mogelijk zijn gemaakt door de Stimuleringspremie gezond en veilig werken van de StAZ, zijn gericht op de kenmerken van nachtwerk die een negatieve invloed hebben op de biologische klok. Jo van Bussel (unithoofd van de IC) en Astrid Salet (intensivist) waren verantwoordelijk voor dit project en hebben de maatregelen inmiddels geïntegreerd in het beleid. ‘Medewerkers hebben op de afdeling de beschikking over oranje en blauwe brillen en een Energypod voor powernaps. We besteden daarnaast veel aandacht aan gezonde voeding én we werken met een flexibel rooster’, zegt Van Bussel.

  • Oranje en blauwe brillen
    De eerste maatregel is de aanschaf van lichttherapiebrillen. Als nachtmedewerkers een dip hebben in de nacht, dan kunnen zij een speciale blauwe bril opzetten. Hiermee kunnen ze hun energielevel op peil houden. Medewerkers dragen de oranje bril als ze het ziekenhuis verlaten na de dienst. Deze bril filtert het blauwe licht en dat komt de slaapkwaliteit van medewerkers ten goede.
  • Energypod
    Een andere maatregel is de introductie van de powernap. ‘Daarvoor maken wij gebruik van de Energypod. Dat is een futuristisch ei, waarin medewerkers maximaal 20 minuten kunnen liggen. De Energypod wordt voornamelijk ’s nachts gebruikt, maar ook in de dag- en avonddienst. De rustgevende muziek in de Energypod brengt de medewerker tot een waar zenmoment’, legt Van Bussel uit.
  • Gezonde voeding
    Gezonde nachtvoeding is ook erg belangrijk. Medewerkers in de nachtdienst zijn geneigd om veel snelle koolhydraten te eten. ‘We hebben iedereen verzocht om deze verkeerde voeding voortaan thuis te laten’, zegt Van Bussel. ‘Nachtmedewerkers krijgen nu gezonde voeding aangeboden. Dit is eiwitrijke, koolhydraatarme voeding met de juiste vetten. Denk aan groenten, fruit en noten, zo nodig gecombineerd met vis. Wij lichten onze medewerkers voor over wanneer ze die voeding moeten nemen. De grootste winst is dat medewerkers aangeven minder buikpijn of darmklachten te ervaren.’
  • Flexibel rooster
    Verpleegkundigen kunnen sinds een half jaar voor een groot deel hun eigen rooster maken. ‘Hierdoor zijn ze niet meer verbonden aan een heel weekend werken. Ook kunnen ze zelf bepalen hoeveel nachtdiensten ze draaien en op welke feestdagen ze werken. Bij voorkeur zien we dat er zo weinig mogelijk nachtdiensten achter elkaar worden gedraaid. Het resultaat van het flexibel roosteren is dat we gemakkelijker tot een verantwoorde planning komen en dat medewerkers tevredener zijn dan voorheen.

‘Medewerkers voelen zich gewaardeerd en gehoord’

Medewerkers hebben vóór en na de pilot een enquête ingevuld. De resultaten zijn bijna geanalyseerd en worden gepubliceerd in een medisch vakblad. Ook wordt er vervolgonderzoek gedaan naar de effecten van de maatregelen. Van Bussel wil wel alvast een tipje van de sluier oplichten: ‘Medewerkers zijn over het algemeen positief over de genomen maatregelen en hebben ook nog tips en tricks gegeven om de maatregelen op detail nog wat aan te passen. De grootste winst is dat medewerkers aangeven zich een stuk beter te voelen. Daar zit natuurlijk ook een psychologisch aspect aan, want medewerkers voelen zich gewaardeerd en gehoord.’

Beweging stimuleren

Als het aan Van Bussel ligt, blijft het niet bij dit pakket aan maatregelen. Hij wil ook graag medewerkers stimuleren om te bewegen. ‘Wij willen starten met preventieve medische onderzoeken (PMO’s). Een sportarts doet onderzoek naar de gezondheid van de medewerkers en geeft advies naar aanleiding van de resultaten. Medewerkers krijgen zo inzicht in hun eigen fysieke en mentale gesteldheid en hun leefstijl. Daarnaast willen we medewerkers nog meer faciliteren in het sporten, zowel in het ziekenhuis als thuis’, besluit Van Bussel.