Hoe spelen Nederland en andere landen binnen de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in op het verwachte tekort aan zorgpersoneel? De OESO onderzocht deze vraag in het rapport ‘Health Workforce Policies in OECD Countries’. Zo is werven in het buitenland een optie, maar kan een betere inzet van de numerus fixus ook uitkomst bieden.

Er zijn nog nooit zoveel artsen en verpleegkundigen werkzaam geweest binnen de OESO-landen als nu. Maar veel landen, waaronder Nederland, maken zich zorgen over toekomstige (kwalitatieve en kwantitatieve) tekorten aan personeel. Reden voor de OESO om onderzoek te doen naar mogelijke oplossingen. In het rapport Health Workforce Policies in OECD Countries staan deze beschreven.

In Nederland dreigt een tekort aan verpleegkundigen op hbo-niveau te ontstaan. In de komende jaren gaan relatief veel medewerkers met pensioen en de vraag naar hbo-functies in de zorg neemt toe. Tegelijkertijd zijn er op dit moment onvoldoende stageplaatsen voor hbo-verpleegkundigen, waardoor sommige opleidingen de instroom van studenten moeten beperken met een numerus fixus. In andere OESO-landen worden soortgelijke tekorten verwacht. Welke maatregelen nemen zij om dit tegen te gaan?

Numerus fixus

De OESO signaleert dat numerus fixus een belangrijk instrument blijft om vraag en aanbod van zorgpersoneel beter op elkaar af te stemmen, ondanks dat landen als Australië het instrument hebben afgeschaft. Het rapport beschrijft dat er slimmer gebruik kan worden gemaakt van numerus fixus, bijvoorbeeld door meer rekening te houden met de toenemende internationalisering van zorgpersoneel en met veranderende economische omstandigheden en innovaties die effect kunnen hebben op de vraag naar zorgmedewerkers. Daarbij moet goed gekeken worden naar welke specifieke zorgmedewerkers en vaardigheden er in de toekomst nodig zullen zijn en waar die nodig zijn. Dat kan immers per regio verschillen.

Internationaal werven

Ook de groeiende internationalisering van zorgpersoneel kan helpen bij het vinden van geschikte medewerkers. De OESO laat zien dat steeds meer artsen en verpleegkundigen in het buitenland zijn opgeleid. Sommige landen hebben bilaterale overeenkomsten met andere landen gesloten over het internationaal werven van zorgpersoneel. De overeenkomst die Duitsland in 2012 sloot met Vietnam over het opleiden en werven van geriatrisch verpleegkundigen, is daarvan een voorbeeld.

Landen in Centraal en Oost Europa, maar ook landen als Italië, Spanje en Portugal, hebben de laatste jaren juist veel zorgpersoneel zien vertrekken naar andere landen. Om personeel te behouden voor de eigen arbeidsmarkt, is er in deze landen veel aandacht gegaan naar het verbeteren van de werkomstandigheden en het verhogen van de salarissen.

Geografische balans

Een probleem waar bijna alle OESO-landen mee worstelen is de onevenwichtige spreiding van zorgpersoneel over verschillende regio’s, met name van artsen. Vooral in plattelandsregio’s die er sociaaleconomisch zwakker voor staan, is het lastiger om voldoende gekwalificeerd personeel te vinden. Met verschillende beleidsmaatregelen proberen landen de spreiding van zorgpersoneel meer in balans te krijgen. Zo kunnen medische opleidingen er bij het toelatingsproces al voor zorgen dat studenten uit verschillende regio’s komen. Ook kan een land rekening houden met de geografische spreiding van (post-initiële) opleidingen. Sommige landen kiezen voor financiële prikkels om personeel naar bepaalde regio’s te trekken, of zij zetten digitale middelen in om patiënten en zorgverleners met elkaar in contact te brengen.

Juiste vaardigheden

Hoe zorgen we ervoor dat zorgmedewerkers de juiste vaardigheden hebben en houden om goede zorg, vandaag en in de toekomst, te verlenen? Het OESO-rapport geeft hiervoor een aantal aanbevelingen. Het belang van het trainen van teams (in plaats van individuen) wordt bijvoorbeeld genoemd, net als de focus op probleemoplossend vermogen en het blijven ontwikkelen van zorgpersoneel.

Meer informatie

Wilt u meer lezen over hoe OESO-landen omgaan met uitdagingen op de arbeidsmarkt in de zorg? Lees dan het onderzoeksrapport.